ގިނަ ޢިލްމުވެރިންގެ އަރިހުގައި އިސްތިޙާޟާ ދެ ބަޔަކަށް ބެހެއެވެ.
ޙައިޟުލެޔާ ގުޅިގެން އަންނަ ބައި.
ޙައިޟުލެޔާ ނުގުޅި އަންނަ ބައި.
މިސާލަކަށް: 9 އަހަރު ނުފުރޭ ކުޑަކުއްޖަކަށް ލޭފެނުން، ނުވަތަ ބޮޑު އަންހެނަކަށް އެއްދުވަހާއި އެއްރެޔަށް ވުރެ ކުރު ވަގުތަކަށް ލޭފެނިފައި ކެނޑުން މީގެ ޙުކުމަކީ ހަމައެކަނި ވުޟޫގެއްލޭ ޙަދަޘެއްގެ ޙުކުމެވެ. އިމާމް ނަވަވީ ވިދާޅުވިއެވެ. އިސްތިޙާޟާއަކީ ޙައިޟާއި ނިފާސް ފިޔަވައި އަންހެނާއަށް ފެންނަ ކޮންމެ ލެޔަކަށް ކިޔިދާނެ ނަމެކެވެ.
އިސްތިޙާޟާވެރިޔާގެ ޙާލަތްތައް:
އިސްތިޙާޟާވެރިޔާއަށް 3 ޙާލަތެއްވެ އެވެ
* ފުރަތަމަ ޙާލަތް (ކުރިން އާދައެއް އެނގެން އޮތުން): އިސްތިޙާޟާވުމުގެ ކުރިން އޭނާއަށް ކަނޑައެޅިގެންވާ ޙައިޟުގެ އާދައެއް އެނގެން އޮތުން. މި ޙާލަތުގައި އޭނާ ރުޖޫޢަވާނީ އޭނާގެ ކުރީގެ އާދައަށެވެ. އެ ދުވަސްތަކުގައި ނަމާދު ދޫކޮށްލާނީއެވެ. އެއަށްވުރެ އިތުރުވާ ދުވަސްތަކަކީ އިސްތިޙާޟާއެވެ.
މިސާލަކަށް: އަންހެނެއްގެ އާދައަކީ ކޮންމެ މަހެއްގެވެސް ކުރީކޮޅު 6 ދުވަހެވެ. ދެން އޭނާއަށް އިސްތިޙާޟާ ދިމާވެ، މެދުނުކެނޑި ލޭއަންނަން ފެށިއެވެ. ފަހެ، އޭނާގެ ޙައިޟަކީ ކޮންމެ މަހެއްގެ ކުރީކޮޅުގެ 6 ދުވަހެވެ. ބާކީ ދުވަސްތަކަކީ އިސްތިޙާޟާއެވެ. އެއީ ފާޠިމާ ބިންތި އަބީ ޙުބައިޝްގެ ޙަދީޘުން އެނގޭ ގޮތުގައެވެ. އެކަމަނާ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم އަށް ދެންނެވިއެވެ. "ތިމަންކަމަނާ އިސްތިޙާޟާވެ، ޠާހިރެއް ނުވެއެވެ. ނަމާދު ދޫކޮށްލަންވީތޯއެވެ؟" ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: "ނޫނެކެވެ. އެއީ ނާރެއްގެ ލެޔެކެވެ. އެހެނަސް، ކަމަނާ ކުރިން ޙައިޟުވެއުޅުނު ދުވަސްތަކުގެ މިންވަރަށް ނަމާދު ދޫކޮށްލައްވާށެވެ. ދެން ހިނައިގަނެގެން ނަމާދުކުރައްވާށެވެ."
* ދެވަނަ ޙާލަތް (އާދައެއް ނެތުން، އެކަމަކު ލޭ ތަފާތުކުރަން އެނގުން – التمييز): އިސްތިޙާޟާވުމުގެ ކުރިން އޭނާއަށް އެނގޭ އާދައެއް ނެތުން (މިސާލަކަށް ފުރަތަމަ ލޭފެނުނު އިރުވެސް މެދުނުކެނޑި އައުން)، ނަމަވެސް ލޭގެ ސިފަތަކުން ތަފާތުކުރަން އެނގުން، މި ޙާލަތުގައި އޭނާ ޢަމަލުކުރާނީ "ތަމްޔީޒް" (ލޭގެ ސިފައަށް ބަލައި ވަކިކުރުން) އަށެވެ. ކަޅުކުލަ، ބޯމިން، ނުވަތަ ވަސް ހުންނަ ލެޔަކީ ޙައިޟެވެ. ބާކީ ބަޔަކީ އިސްތިޙާޟާއެވެ.
މިސާލަކަށް: އަންހެނަކަށް ފުރަތަމަ ލޭފެނުނު އިރުވެސް މެދުނުކެނޑި އައެވެ. އެކަމަކު މަހުގެ 10 ދުވަހު އަންނަނީ ކަޅު ލެޔެވެ. ބާކީ ދުވަސްތަކުގައި ރަތް ލެޔެވެ. ފަހެ، އޭނާގެ ޙައިޟަކީ އެ ކަޅު ލޭއައި 10 ދުވަހެވެ. ބާކީ ދުވަސްތަކަކީ އިސްތިޙާޟާއެވެ. އެއީ ނަބިއްޔާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވި ބަސްފުޅަށްޓަކައެވެ: "ޙައިޟުގެ ލެޔަކީ ކަޅު، އެނގޭ (ވަސްހުންނަ) ލެޔެކެވެ. އެ ލޭ ފެނުމުން ނަމާދުން ދުރުހެލިވާށެވެ. އަނެއް ސިފައިގެ ލޭ ފެނުމުން ވުޟޫކޮށްގެން ނަމާދުކުރާށެވެ. އެއީ ނާރެއްގެ ލެޔެކެވެ."
* ތިންވަނަ ޙާލަތް (އާދައެއްވެސް ނެތުން، ލޭ ވަކިކުރަންވެސް ނޭނގުން – المتحيرة): އޭނާއަށް އެނގޭ އާދައެއްވެސް ނެތުން، އަދި ލޭގެ ސިފަވެސް ހުންނަނީ އެއްގޮތަކަށް ނުވަތަ އަބަދު ބަދަލުވާތީ ވަކިކުރަން ނޭނގުން. މި ޙާލަތުގައި އޭނާ ޢަމަލުކުރާނީ "ޢާއްމު އަންހެނުންގެ އާދައަށެވެ" (غالب العادة). އެއީ ކޮންމެ މަހަކު 6 ދުވަސް ނުވަތަ 7 ދުވަހެވެ. އެ ދުވަސްތައް ގުނަން ފަށާނީ އޭނާއަށް ފުރަތަމަ ލޭފެނުނު ދުވަހުން ފެށިގެންނެވެ. ބާކީ ދުވަސްތަކަކީ އިސްތިޙާޟާއެވެ. އެއީ حمنة بنت جحش رضي الله عنها ގެ ޙަދީޘުން އެނގޭ ގޮތުގައެވެ. އެކަމަނާގެ ލޭ ގަދަޔަށް އަންނާތީ ނަބިއްޔާ صلى الله عليه وسلم އިރުޝާދު ދެއްވިއެވެ: "..ފަހެ، ﷲ ގެ ޢިލްމުފުޅުގައިވާ ގޮތަށް 6 ދުވަސް ނުވަތަ 7 ދުވަހު ޙައިޟުގެ ދުވަސްތައް ގުނާށެވެ. ދެން ހިނައިގަންނާށެވެ. ޠާހިރުވެއްޖެކަން ޔަގީންވުމުން 23 ރޭ ނުވަތަ 24 ރެޔާއި ދުވަހު ނަމާދުކޮށް ރޯދަހިފާށެވެ. އަންހެނުން އެމީހުންގެ ޙައިޟާއި ޠާހިރުކަމުގެ ވަގުތުތަކުގައި ކަންތައްކުރާ ފަދައިން ކަމަނާވެސް ކުރައްވާށެވެ." ޙަދީޘްގައިވާ "6 ނުވަތަ 7 ދުވަސް" މިއީ އިޚްތިޔާރު ދިނުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ އޭނާގެ ޢާއިލާގެ އަންހެނުންގެ އާދައާ އެންމެ ގާތްގޮތަކީ ކޮބައިތޯ ބަލައި އިޖްތިހާދު ކުރުމެވެ.
ޙައިޟުގެ އެންމެ ދިގު މުއްދަތު ހިސާބުކުރާނީ ކިހިނެއް؟ އަދި އިސްތިޙާޟާވެރިޔާ ހިނައިގަންނާނީ ކޮން އިރަކު؟
ޙައިޟުގެ އެންމެ ދިގު މުއްދަތު (15 ދުވަސް) ހިސާބުކުރާނީ ގަޑިންނެވެ. އެއީ ލޭ އަންނަން ފެށި ފުރަތަމަ ވަގުތަށް ބަލައި، އޭގެ މައްޗަށް ބަޔާންވެގެންވާ ފުރިހަމަ 15 ދުވަސް އިތުރުކުރުމުންނެވެ.
މިސާލަކަށް: އަންހެނަކަށް މަހުގެ ފުރަތަމަ ދުވަހު މެންދުރުފަހު 12:30 ގައި ލޭފެނުނު ނަމަ، އޭގެ ފަހުން އަންނަ މަހުގެ 16 ވަނަ ދުވަހުގެ މެންދުރުފަހު 12:30 އަށް އޭނާގެ 15 ދުވަސް ފުރިހަމަވީއެވެ (15 ދުވަސް × 24 ގަޑިއިރު). އެ ވަގުތު ހަމަވުމުގެ ކުރިން އައި ބަޔަކީ ޙައިޟެވެ. އެ ގަޑި ޖެހުމަށްފަހު އަންނަ ބަޔަކީ އިސްތިޙާޟާއެވެ. ލޭ އަންނަމުންދިޔަ ނަމަވެސް، 16 ވަނަ ދުވަހުގެ 12:30 ގައި އޭނާ ހިނައިގަނެ، ނަމާދުކޮށް ރޯދަހިފަން ޖެހޭނެއެވެ. އަދި އާދައަށްވުރެ އިތުރުވި ދުވަސްތަކުގެ ނަމާދުތައް ޤަޟާކުރާނީއެވެ.
ޝާފިޢީ މަޛްހަބުގެ ޢިލްމުވެރިޔާ ޒަކަރިއްޔާ އަލްއަންޞާރީ ވިދާޅުވިއެވެ: "ޙައިޟުގެ އެންމެ ކުރު މުއްދަތަކީ އެއްދުވަހާއި އެއްރެއެވެ (އެބަހީ 24 ގަޑިއިރެވެ). އެންމެ ދިގު މުއްދަތަކީ ރޭގަނޑާ އެކު 15 ދުވަހެވެ." ޙަނަފީ މަޛްހަބުގައި އެންމެ ދިގު މުއްދަތަކީ 10 ދުވަސް ކަމަށްވިޔަސް، ގަޑި ބަލައިގެން ހިސާބުކުރުމުގެ މި އުސޫލަކީ ހުރިހާ ޢިލްމުވެރިން އެއްބަސްވާ އުސޫލެކެވެ.
ނޯޓް: މިއީ ޑރ. މޫސާ އަންވަރު ހަސަންގެ ލިޔުއްވުމެކެވެ.