އަތޮޅު ކައުންސިލްތައް އުވާލުމަކީ، ރާއްޖޭގައި ލާމަރުކަޒީ ނިޒާމް ފެށުނު ފަހުން އައި އެންމެ ބޮޑު އެއް އިދާރީ ބަދަލެވެ. ސަރުކާރުގެ އިސްވެރިން މިކަން ސިފަކުރައްވަނީ އިސްލާހެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ރަށު ކައުންސިލަރުން މިކަން ސިފަކުރައް ވަނީ ރިސްކު ބޮޑު ކަމެއްގެ ގޮތުގަ އެވެ. ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން މި އިސްލާހު ފާސްކުރީ ބޮޑު އަޣުލަބިއްޔަތަކުންނެވެ. ނަމަވެސް އަތޮޅު ކައުންސިލްގެ ޒިންމާގެ ދަށުގައިހުރި ރައްޔިތުންގެ މުދަލާއި އާންމު ވަޞީލަތްތަކާއި، އެމީހުންގެ ނަމުގައި ހޯދިފައިވާ ފައިދާތަކަށް ވާނެ ގޮތެއް ރައްޔިތުންނަށް އަދިވެސް ނޭނގެ އެވެ. މި ހަމަހިމޭން ނޭނގުމަކީ ކުޑަ އިދާރީ އުނިކަމެއް ނޫނެވެ. މިއީ ޑިމޮކްރަސީގެ ނާކާމިޔާބީއެކެވެ.
އަހަރުތަކެއް ވަންދެން އަތޮޅު ކައުންސިލްތަކުން ވަނީ އެކި ވައްތަރުގެ އާންމު މުޢާމަލާތްތައް ހިންގައިފަ އެވެ. އެއިގެ ތެރޭގައި އޮފީސް އިމާރާތްތަކާއި، ބިންތަކާއި، މެޝިނަރީ އާއި، އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރާއި، ކުއްޔަށް ދޫކުރެވިފައިވާ މުދަލާއި، އަދި ބައެއް ސަރަޙައްދުތަކުގައި ފައިދާ ހޯދުމަށް ހިންގާފައިވާ އެތައް މަޝްރޫޢުތަކެއް ހިމެނެ އެވެ. މި މުދާތައް މިލްކުވަނީ މަރުކަޒީ ސަރުކާރަކަށް ނޫނެވެ. އަދި ސަރުކާރުގެ އެއްވެސް ވުޒާރާއަކަށް ނުވަތަ ސިޔާސީ ޕާޓީއަކަށް ވެސް ނޫނެވެ. މިއީ އަތޮޅުތަކުގެ ރައްޔިތުންނަށް މިލްކުވާ ތަކެއްޗެވެ. ނަމަވެސް، ކައުންސިލްތައް އުވާލުމަށްފަހު، މި މުދަލަށް ދެންވާނެ ގޮތެއް ޤައުމަށް ރަސްމީކޮށް އަންގާފައެއް ނުވެއެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ސުވާލުތަކެއް އުފެދެއެ ވެ.
މި މުދާތައް ޤާނޫނީ ގޮތުން ބަދަލު ކުރެވޭނީ ކޮން ފަރާތަކަށް ކަމާއި، އެތަކެތީގެ މައްޗަށް ނިންމުންތައް ނިންމާނީ ކޮން ފަރާތަކުންކަމާއި، އަތޮޅު ކައުންސިލްތަކުގެ މުދަލުން ލިބޭ ފައިދާ މިހާރު ޖަމާކުރެވޭނީ ކޮންތާކަށްކަން ސާފެއް ނުވެ އެވެ. މި މުދާތަކުގެ ޚަރަދު ބެލެހެއްޓުމަށް ޒިންމާވާނެ ފަރާތަކީ ކޮބައިކަމުގެ މައުލޫމާތުވެސް ސާފުކޮށް އެނގެން އޮތުމަކީ މުހިއްމު ކަމެކެވެ. ކަންކަން ބަދަލުކުރާނެ ފުރިހަމަ ނިޒާމެއް ނެތި، އާންމު މުދާ ސަރުކާރަށް ހިފާނެ ކަމުގެ ނުރައްކާ އެބަ އޮތެވެ. އެއީ މާބޮޑު ބެލެހެއްޓުމެއް ނެތި އަދި ޒިންމާދާރުކަން ކުޑަ ސިއްރު އިދާރީ އޮނިގަނޑުތަކެއްގެ ތެރެއަށް އެތަކެތި ވައްދައިގެންނެވެ.
ޢާންމު މުއައްސަސާއެއް އުވާލައިފި ނަމަ، އެކަން ބަދަލުވެގެން ދާނެ ތަފްސީލީ ގަވާޢިދެއް ޝާއިޢު ކުރަން ޖޭހޭނެ އެވެ. މިސާލަކަށް:
މުދަލުގެ ރަޖިސްޓްރީ، މުދާ ބަދަލުކުރުމުގެ އުސޫލު، ކަންކަން ހިންގާނެ ގޮތާއި ބެލެހެއްޓުމަށް ރޭވިފައިވާ ގޮތުގެ ތަފްސީލް ފަދަ ކަންކަމެވެ.
ނަމަވެސް، މި ތިން ކަމާ ގުޅޭ ގޮތުން ސަރުކާރުން މިހާތަނަށް އެއްވެސް މަޢުލޫމާތެއް އާންމުކޮށްފައެއް ނުވެ އެވެ. އަތޮޅު ކައުންސިލްތަކަށް ކުރިން ދޫކުރަމުން ދިޔަ ބަޖެޓުގެ ބައެއް ރަށު ކައުންސިލްތަކަށް ލިބޭ ގޮތަށް ހަމަޖެހިފައިވީ ނަމަވެސް، އެތައް އަހަރެއްގެ ދިގު އިދާރީ ދުވަސްވަރުގައި އެއްކުރެވިފައިވާ ފައިސާ އާއި މުދާތައް ވެސް ރަށު ކައުންސިލްތަކަށް ލިބޭނެތޯއާ ގުޅޭ ގޮތުން ސާފު މަޢުލޫމާތެއް އަދިވެސް ލިބިފައެއް ނުވެ އެވެ.
ރަށުގެ ފައިސާއިން ބިނާކުރި ޢިމާރާތްތަކަށް ވާނީ ކިހިނެއް ބާވަ އެވެ؟ އަތޮޅު ފެންވަރުގައި ހޯދި ބަޖެޓުން ގަނެފައިވާ އުޅަދުފަހަރަށް ވާނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟ އަތޮޅު ފެންވަރުގައި ހިންގާފައިވާ ކުއްޔަށް ދޫކުރެވޭ ތަކެއްޗަށް ވާނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟ ކައުންސިލްތަކުން ބަލަހައްޓަމުން ދިޔަ ބޭންކް އެކައުންޓުތަކަށް ވާނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟ މި ތަކެތި ރަށު ކައުންސިލްތަކަށް ދޫކުރެވޭނެ ހެއްޔެވެ؟ ނުވަތަ މި ތަކެތީގެ މިލްކުވެރި ފަރާތަކަށް ދެން ވާނީ ލޯކަލް ގަވަަމަންޓް އޮތޯރިޓީ ހެއްޔެވެ؟ އެ ތަކެތީގެ މިލްކުވެރިކަން ދެން ބަދަލު ވާނީ ސަރުކާރުގެ ވުޒާރާއަކަށް ނުވަތަ ދައުލަތުގެ ކުންފުންޏަކަށް ހެއްޔެވެ؟
އެހެންނޫން ނަމަ މަރުކަޒީ ސަރުކާރުގެ ޚަޒާނާއަށް ހެއްޔެވެ؟ މިއީ ހައްތަހާވެސް ޖަވާބު ލިބެން ޖެހޭ މުހިއްމު ސުވާލުތަކެކެވެ. އެހެން ނަމަވެސް، އަދި މިކަންކަމާ ގުޅޭގޮތުން ރަސްމީ އެއްވެސް ބަހެއް ބުނެފައެއް ނުވެ އެވެ. މިކަމާ ގުޅިގެން ރައްޔިތުންގެ ކަންބޮޑުވުން ވަނީ އިތުރުވެފަ އެވެ.
ބައެއް ރަށު ކައުންސިލްތަކުން މިހާރުވެސް ވަނީ މުވައްޒަފުންގެ ޢަދަދު މަދުވުމާއި، އިދާރީ ޤާބިލުކަން ކުޑަވުމާއި، ކައުންސިލް މެންބަރުންގެ ޢަދަދު މަދުވުން ފަދަ ސަބަބުތަކާ ގުޅިގެން ގިނަ ގޮންޖެހުންތަކަކާ ކުރިމަތިލާންޖެހޭނެކަން ހާމަކޮށްފައެވެ. މިފަދަ ހާލަތެއްގައި، އެ ކައުންސިލްތަކަށް ކުއްލިއަކަށް ބިންތަކާއި، ވަސީލަތްތަކާއި، މުދަލާއި، އާންމު ހިދުމަތްތައް ހިންގުމުގެ ބޮޑު ޒިންމާއެއް ހަވާލު ކުރެވިދާނެ އެވެ.
އެކަމަށް ބޭނުންވާ އިންސާނީ ވަސީލަތްތަކާއި، ތަމްރީނާއި، އެފަދަ ކަންކަން ހިންގުމަށް ލާޒިމު އޮނިގަނޑުތައް ޤާއިމުކުރެވިފައިނުވާ ހާލުގައެވެ. މިފަދަ ބަދަލެއް ބާރުވެރިކުރުމުގެ ބަދަލުގައި ނުރައްކަލަކަށް ވެގެންދިއުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.
މިކަމުގައި މީޑިއާގެ ޒިންމާއަކީ ކޮބައިތޯ އެވެ؟
މިހާތަނަށް މީޑިއާގައި ގެނެސްދެވިފައިވާ ޚަބަރުތަކުގެ ބޮޑުބައި ސަމާލުކަން ދީފައި ވަނީ ސިޔާސީ ކަންކަމަށާއި، މަޖިލީހުގެ ވޯޓު ގުނުމަށް ނުވަތަ ސަރުކާރުގެ އެކިއެކި ޚަބަރުތައް ގެނެސްދިނުމަށެވެ. މީގެ އިތުރުން އާންމު މުދަލާއި އަތޮޅު ކައުންސިލްތައް އުވައިލުމުން ދިމާވެދާނެ ނަތީޖާތަކާ މެދު ސީރިއަސްކޮށް ބަލާފައެއް ނުވެ އެވެ.
މަޖިލީހުގެ ޒިންމާތަކަކީ ކޮބައިތޯ އެވެ؟
ޕާޓީގެ ލައިނާ އެއްގޮތަށް ވޯޓު ދިނުމުގެ އިތުރުން މަޖިލިސް މެންބަރުން މިފަދަ މުހިންމު ސުވާލުތައް ނުކުރީ ކީއްވެ ހެއްޔެވެ؟
ކިހާ ވަރެއްގެ އާންމު މުދާ ބަދަލުވާނެ ހެއްޔެވެ؟
މުދާ ބަދަލުކުރުމުގައި ޤާނޫނީ ގޮތުން ހިމާޔަތްކުރާނީ ކޮން އުސޫލުތަކެއް ހެއްޔެވެ؟
ލޯކަލް ކޮމިއުނިޓީތަކާ މަޝްވަރާކުރާނީ ކިހިނެއް އަދި ކޮންގޮތަކަށް ހެއްޔެވެ؟
މި ބަދަލުވުން އޮޑިޓްކުރާނީ ކޮންފަރާތަކުން ހެއްޔެވެ؟
ރައްޔިތުންނަށް އެމީހުންގެ މަންދޫބުންގެ ފަރާތުން ހަމައެކަނި ތަރުޙީބާއި ސަރުކާރުން ބާއްވާ އެއްވުންތަކަށް ޙާޒިރުވުމަށްވުރެ ބޮޑު އެއްޗެއް ހައްޤުވެއެވެ. ކަންކަން ބެލުމާއި، ސުވާލުކުރުމާއި، އެ ސުވާލުތަކަށް ޖަވާބުލިބުން އެމީހުންނަށް ހައްޤުވެއެވެ. މަރުކަޒީކުރުމުގެ ނުރައްކާ އެކުލެވޭ އިސްލާހަކަށް ސަރުކާރުން އިޝާރާތް ކުރައްވަނީ އަތޮޅު ފެންވަރުގެ ކައުންސިލްތައް އުވާލުމުން ލާމަރުކަޒީ ނިޒާމް ހަރުދަނާވާނެ ކަމަށެވެ.
ތިއަރީގައި މިކަން އެހެން ވެސް ވެދާނެއެވެ. ނަމަވެސް ލާމަރުކަޒީ ނިޒާމަކީ ހަމައެކަނި ޚިޔާލެއް ނޫނެވެ؛ އެއީ ޒިންމާދާރުކަމުގެ ނިޒާމެކެވެ. އެއީ ހަމައެކަނި ބާރާއި، މުދަލާއި، ނިންމުންތައް ރައްޔިތުންނާ ގާތަށް ގެނައުމުން މެނުވީ ކާމިޔާބު ވާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. އަތޮޅު ކައުންސިލްތަކުގެ މުދާ ވުޒާރާތަކަށް ނުވަތަ ދައުލަތުގެ ކުންފުނިތަކަށް ބަދަލުކުރެވޭ ނަމަ، ނަތީޖާއަކަށް ވާނީ ލާމަރުކަޒީ ކުރުމާ ދިމާ އިދިކޮޅު ކަމެކެވެ. އެއީ އިސްލާހެއްގެ ގޮތުގައި ފޮރުވާފައިވާ މަރުކަޒީ ކުރުމެކެވެ.
ޒިންމާދާރު ސަރުކާރަކުން ކައުންސިލްތަކުގެ ހުރިހާ މުދަލެއްގެ ފުރިހަމަ ރަޖިސްޓްރީއެއް ވަގުތުން ޝާޢިއު ކުރާނެ އެވެ.
އޭގެ ތެރޭގައި:
* ކޮންމެ ބާވަތެއްގެ މުދަލެއް ބަދަލު ކުރާނެ ގޮތް ބަޔާން ކުރާ ޤާނޫނީ ލިޔުމެއް
* ހުރިހާ މުދަލެއް މަރުކަޒީ ބެލެހެއްޓުމުގެ ދަށަށް ނުގެނެސް، ލޯކަލް މިލްކިއްޔާތުގެ ދަށުގައި ބެހެއްޓޭނެ ކަމުގެ އާންމު ޔަގީން ކަމެއް
* މި ބަދަލުވުން އޮޑިޓް ކުރުމަށްޓަކައި މިނިވަން ނިޒާމެއް
* ރައްޔިތުންނަށް އެމީހުންގެ އިލާހީ އެއްމެދު މުދާ ބަދަލުވާ ގޮތް ބަލާނެ ޕްލެޓްފޯމެއް
މިއަ ށްވުރެ ކުޑަ ކަމެއް ޤަބޫލެއް ނުކުރެވޭނެ އެވެ. މިއީ ކައުންސިލްތަކުގެ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. އެކަމަކު މިއީ ރައްޔިތުންގެ އިތުބާރު ހޯދުމަށްޓަކައި ސަރުކާރުން ކުރައްވަންޖެހޭ ކަންކަމެވެ. އަތޮޅު ކައުންސިލްތަކުގެ ދަށުން އެއްކުރެވިފައިވާ މުދާ ބަލަހައްޓަމުން ދިޔައީ ރައްޔިތުންގެ އިތުބާރާއެކު ކައުންސިލްތަކުންނެވެ. ކައުންސިލްތައް އުވާލުމުން އެ އިތުބާރު ހީނަރުކޮށެއް ނުލެވޭނެ އެވެ. އެއީ ހާމަކަމާއި، ޒިންމާދާރުކަމާއި، އިޚްލާސްތެރިކަމަށް އޮންނަ ވާޖިބުތައް އިތުރަށް ވަރުގަދަ ކުރުމެކެވެ. މިކަމަކީ ރައްޔިތުންނަށްޓަކައި ކުރެވޭ އިސްލާހެއް ކަމުގައި ސަރުކާރުން ސާބިތުކުރަން ބޭނުން ނަމަ، ފުރަތަމަ ކުރަންޖެހޭ ކަމަކީ ޒިންމާދާރުކަމާއެކު މި ސުވާލުތަކަށް
ސަރުކާރުން ޖަވާބުދާރީވުމެވެ.
ރައްޔިތުންގެ އިލާހީ އެއްމެދު މުދަލަށް ދެންވާނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟
މި ސުވާލަށް ސާފު ޖަވާބު ނުލިބި، އަތޮޅު ކައުންސިލްތައް އުވާލުމަކީ ހަމައެކަނި އުފެދޭ ސުވާލެއް ނޫނެވެ. އެއީ ޝައްކުގެ ބޮޑު ވިލާގަނޑެއްގެ ދަށުގައި ރައްޔިތުން ބޭތިއްބުމެވެ.