ދުޅަހެޔޮ ޑިމޮކްރަސީތަކުގައި، ވެރިކަން ކޮންޓްރޯލް ކުރެވެނީ ހަމައެކަނި އިންތިޚާބުތަކަކުން ނޫނެވެ. އަދި ކިއެއްތަ، އެކަން ކުރެވޭނީ ލީޑަރުންގެ މުދަލާއި، ނިންމުންތަކާއި، އުޅުއްވުމާ ގުޅޭ ގޮތުން ހަޤީޤީ ކަންބޮޑުވުންތައް ހުށަހެޅޭ ހިނދު، އެކަންކަމަށް ސުވާލުކުރުމުގެ ބާރު ލިބިފައިވާ ވަރުގަދަ މުއައްސަސާތަކަށެވެ.
ނަމަވެސް، ރާއްޖޭގައި މިފަދަ ކަންބޮޑުވުންތަކަކީ ވަރަށް އާންމު ކަންކަމެވެ. ރައީސުން އެބޭފުޅުންގެ ދައުރުގައި ނުވަތަ ދައުރު ނިމުމަށްފަހު ބޮޑެތި އަމިއްލަ ގަނޑުވަރުތައް ބިނާކުރައްވަ އެވެ. މިފަދަ މަޝްރޫޢުތަކަކީ މާލީ ގޮތުން ގިނަ ރައްޔިތުންނަށް ކުރެވޭނެ ކަންކަމެއް ނޫނެވެ. އެހެން ނަމަވެސް، އެ ފައިސާގެ އަސްލު ތަހުގީގު ކުރާނެ ނިޒާމެއް މިހާ ހިސާބަށް ރާއްޖޭގައި ޤާއިމުވެފައެއް ނެތެވެ.
މިއީ ވަކި ރައީސަކާ ގުޅުން ހުރި މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. މިއީ ވެރިކަމުގެ ނިޒާމުގެ ތެރޭގައި ތަކުރާރުކޮށް ފެންނަ ފުޅާ ނާކާމިޔާބީއެކެވެ. ކުރީގެ ރައީސުން ކަމަށްވާ މައުމޫން ޤައްޔޫމާއި މުހައްމަދު ނަޝީދާއި ޑރ. މުހައްމަދު ވަޙީދު ހަސަން މަނިކާއި އަބްދުﷲ ޔާމީން ނުވަތަ އިބްރާހީމް މުހައްމަދު ސޯލިހްގެ ވެރިކަމުގައި ވިޔަސް، ސިޔާސީ ލީޑަރުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ޚަރަދުތަކާއި އެބޭފުޅުން ޑިކްލިއަރުކުރައްވާ އާމްދަނީއާ ދެމެދު އެއްގޮތްކަމެއް ގެންގުޅެވޭކަން ކަށަވަރުކުރާނެ އިތުބާރު ހުރި ނިޒާމެއް ރާއްޖޭގައި ނެތެވެ. އަހަރުތަކެއް ވަންދެން މި ޤައުމު ހިންގާފައި ވަނީ ހަގީގަތް ބެލުމުގެ ބަދަލުގައި އިތުބާރުގެ މައްޗަށެވެ. މިއީ ޒުވާން ޑިމޮކްރަސީއަކަށް ވަރަށް ނުރައްކާތެރި އަސާސެކެވެ.
މި މައްސަލައަށް އަލިއަޅުވައިލަމުން ﷲ ޔާމީންގެ ވެރިކަމުގައި އެމަނިކުފާނު މާލޭގައި ބިނާ ކުރެއްވި، އެތައް މިލިއަން ރުފިޔާގެ އަގުހުރި ގަނޑުވަރަކީ ގިނަ ރައްޔިތުން މިސާލު ދައްކައި، ސުވާލު އުފައްދާ ކަމެކެވެ. ރައީސެއްގެ މުސާރައިން މިފަދަ ބޮޑު މަޝްރޫޢެއް ހިންގުމުގެ ގާބިލުކަމާ މެދު އާންމު ރައްޔިތުން ސުވާލު އުފައްދަ އެވެ.
ނަމަވެސް، މިކަމާ ގުޅޭގޮތުން އެއްވެސް އޮޑިޓެއް، އާންމު ހާމަކުރުމެއް، ނުވަތަ އެއްވެސް މުއައްސަސާއެއްގެ ތަހުގީގެއް ކުރިއަށް ގެންގޮސްފައެއް ނުވެއެވެ. އެ ފައިސާގެ އަސްލު ސައްހަތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯ ބެލުމަށްވުރެ މުހިންމީ، އެ ފައިސާގެ މަސްދަރު ކަށަވަރު ކުރުމުގެ ހަރުދަނާ ނިޒާމެއް ރާއްޖޭގައި ނެތްކަން ކޮންމެ ދިވެހި ރައްޔިތަކުވެސް ދަނެގަނެ އެކަން ގަބޫލު ކުރުމެވެ.
ތަރައްޤީވެފައިވާ ގިނަ ޑިމޮކްރަސީތަކުގައި މިފަދަ ކަންކަމަކީ ހިތަށްވެސް ނުގެނެވޭވަރުގެ ކަންކަމެކެވެ. އެހެނީ އެފަދަ ގައުމުތަކުގައި ރައީސުންނާއި ބޮޑުވަޒީރުން އެބޭފުޅުންގެ މަގާމާ ހަވާލުވުމުގެ ކުރިން މުދަލުގެ ހިސާބު އިޢުލާނުކުރަން ޖެހެއެވެ. އަދި އެ އިޢުލާނުތައް ކޮންމެ އަހަރަކު އަޕްޑޭޓްކޮށް އާންމުކުރަންވެސް ޖެހެއެވެ. ކުއްލިއަކަށް މުދާ އިތުރުވާ ނަމަ އެކަން ބަލައި ސާފުކުރުމަކީ ކަމާބެހޭ މުއައްސަސާތަކުގެ ގާނޫނީ ޒިންމާއެކެވެ. އަދި ޕާލިމެންޓާއި މީޑިއާގެ ބެލެހެއްޓުމުގެ ދަށުން އެ ބޭފުޅުންގެ މާލީ ހިސާބުތައް މިނިވަން އޮޑިޓަރުންނަށް ހުށަހަޅަން ޖެހެ އެވެ.
ރާއްޖޭގައި ޢަމަލީ ގޮތުން މަސައްކަތްކުރާ މިފަދަ ޤަވާއިދުތަކާއި އުސޫލުތަކެއް ނެތެވެ. ނުވަތަ ހުރި ނަމަވެސް އެއީ ހަމައެކަނި ކަރުދާހުގައި އޮތް އެއްޗެއްކަން ފާހަގަކުރަމެވެ. ރާއްޖެ އަކީ އާންމުންގެ އިތުބާރު ކުޑަ، ސިޔާސީ ހަމަނުޖެހުންތައް ގިނަ، ދައުލަތުގެ މުއައްސަސާތަކަށް ރައްޔިތުން ކުރާ އިތުބާރު ކުޑަ ގައުމަކަށް ވެފައިވަނީ މިފަދަ ސަބަބުތަކަށްޓަކަ އެވެ.
އެންމެ ހިތާމަވެރި ހަޤީޤަތަކީ، ރައްޔިތުންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމަށް ޤާއިމުކުރެވިފައިވާ މުއައްސަސާތައް ކަމަށްވާ އެންޓި ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަން (އޭސީސީ)، އޮޑިޓަ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް، އަދި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ އޮވަސައިޓް ކޮމިޓީތައް ނިކަމެތިވެ، ސިޔާސީ ނުފޫޒުގައި ޖެހިފައި ވުމެވެ. ފައިސާގެ އަސްލު ނޭނގޭ މުއްސަނދިކަމުން ލީޑަރުންގެ މުއްސަނދިކަން އިތުރުކުރުމަށް ދެވޭ ފުރުސަތަކީ ނުރައްކާތެރި ނަމޫނާއެކެވެ.
އެއީ ސަރުކާރުގެ މަތީ މަޤާމަކީ އާންމު ޚިދުމަތުގެ ދޮރުކަމުގައި ވުމުގެ ބަދަލުގައި، އަމިއްލަ ފައިދާއަށް މަގުފަހިކުރާ ތަނެއް ކަމުގައި ހެއްދެވުމަށް މަގުފަހިކުރު ވާނެ ކަމެކެވެ.
މިކަންކަމަކީ ބަލައިގަނެވޭނެ އަދި ދެމިއޮންނަން ހެޔޮވާވަރުގެ ކަންކަމެއް ނޫނެވެ. ޤައުމުގެ ކުރިއެރުމަށްޓަކައި، މަތީ ދަރަޖައިގެ ހުރިހާ އޮފިޝަލުންނަށް މާލީ ޖަވާބުދާރީވުމުގެ ހަރުދަނާ ނިޒާމެއް ރާއްޖެއިން ޤާއިމުކުރަން ޖެހެ އެވެ.
އެގޮތުން:
1. ސަރުކާރުގެ ހުރިހާ އޮފިޝަލުން އަހަރަކު އެއްފަހަރު އެބޭފުޅުންގެ މުދަލުގެ ހިސާބު އާންމުކޮށް އިޢުލާނުކުރުން މަޖުބޫރު ކުރުން
2. ސަރުކާރުގެ ނުފޫޒުން އެއްކިބާވެފައިވާ މިނިވަން އޭޖެންސީއަކުން އެބޭފުޅުންގެ އާންމު މުދަލުގެ ހިސާބު އޮޑިޓްކުރުން
3. ފައިސާގެ އަސްލު ނޭނގޭ މުއްސަނދިކަން ފެންމަތިވާ ނަމަ، އެކަމެއްގެ ތަޙުޤީޤު ވަގުތުން ފެށުން
4. ވިސްލްބްލޯވަރުންނާއި ނޫސްވެރިންނަށް ޤާނޫނީ ރައްކާތެރިކަން ދިނުން
5. އޮޅުވާލައިގެން މުދަލުގެ ހިސާބު ހުށަހަޅާނަމަ، ޖިނާއީ އަދަބު ކަނޑައެޅުން
ހަރުދަނާ ފިޔަވަޅުތަކެއް ނެތި މިފަދަ ކަންތައް ދާނީ ތަކުރާރުވަމުން އިތުރުވަމުންނެވެ. ރައީސުން ގަނޑުވަރު ބިނާ ކުރައްވަމުން ވަޑައިގަންނަވާއިރު، ރައްޔިތުންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރަން ޖެހޭ މުއައްސަސާތައް ތިބޭނީ ހިމޭންވެފަ އެވެ. ރައްޔިތުންނަށް ޖެހޭނީ އެންމެ އަސާސީ ސުވާލު ކަމަށްވާ "އެ ފައިސާ ލިބުނީ ކޮންތާކުންތޯ؟" ސުވާލު ކުރާށެވެ. ރާއްޖެ އަށް މިއަށް ވުރެ ރަނގަޅު ގޮތެއް ހައްގެވެ.
ޖަވާބުދާރީ ނުވާ ޑިމޮކްރަސީއަކީ ހަމައެކަނި ނަމެއްގައި އޮންނަ އެއްޗެކެވެ.