ސުވާލު: ކޮންމެ ނަމާދު ވަގުތެއްގައި، ފާއިތުވެފައިވާ ނަމާދުތަކުގެ ތެރެއިން އެއް ނަމާދަށް ވުރެ ގިނަ ނަމާދު ޤަޟާކުރުން ހުއްދަވާނެތޯ؟
ޖަވާބު: الحمد لله، والصلاة والسلام على سيدنا رسول الله
ފާއިތުވެފައިވާ ނަމާދުތަކަކީ ﷲ އަށް އަދާކުރަންޖެހޭ ދަރަންޏެކެވެ. އެހެންކަމުން އެ ނަމާދުތައް ޤަޟާކުރުން ވާޖިބުވާނެއެވެ. އެއީ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ މި ޙަދީޘްފުޅާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތިންނެވެ. (دَيْنُ الله أحقُّ بالقَضاءِ) (متفق عليه) މާނައީ: "މާތް ﷲ އަށް އަދާކުރަންޖެހޭ ދަރަނި ޤަޟާކުރުން މާ އައުލާކަން ބޮޑެވެ." ފާއިތުވި ނަމާދުތައް ކޮންމެ ވަގުތެއްގައިވެސް ޤަޟާކުރުން ޞައްޙަވާނެއެވެ. އަދި އެ ނަމާދުތައް ތަރުތީބުން ކުރުމަކީ މުސްތަޙައްބު (ސުންނަތް) ކަމެކެވެ.
ފާއިތުވި ނަމާދުތައް ޤަޟާކުރުމުގައި ފިޤުހު އިލްމުވެރިން ދެ ޙާލަތެއް ފާހަގަކުރައްވަ އެވެ.
ފުރަތަމައީ: އުޒުރަކާ ހުރެ ނަމާދު ފާއިތުވި މީހާއެވެ (މިސާލަކަށް ނިދިފައި އޮތުން ނުވަތަ ހަނދާން ނެތުން ފަދަ އިހުމާލުވުމެއް ނެތް ކަމެއްގެ ސަބަބުން) މިފަދަ މީހުންނަށް، ޒިންމާއިން ބަރީއަވުމަށްޓަކައި ވީހާވެސް އަވަހަކަށް އެ ނަމާދު ޤަޟާކުރުން މުސްތަޙައްބުވެގެންވެ އެވެ. ޝާފިޢީ މަޛްހަބުގެ ފޮތެއް ކަމުގައިވާ "بشرى الكريم شرح المقدمة الحضرمية" (ޞަފްޙާ 179) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެ އެވެ. "ނިދި ނުވަތަ ހަނދާންނެތުން ފަދަ، އެކަމުގައި އިހުމާލުވުމެއް ނުވާ އުޒުރަކާ ހުރެ ފާއިތުވި ނަމާދުތައް ޤަޟާކުރުމަށް އަވަސްވެގަތުން މުސްތަޙައްބުވެގެންވެއެވެ. އެއީ ޒިންމާއިން އަވަހަށް ބަރީއަވުމަށާއި، އެކަމަށް އަމުރުވެވިގެންވާތީއެވެ. އަދި ފާއިތުވި ނަމާދުތައް މުޠުލަޤުކޮށް ތަރުތީބުން ކުރުމާއި، ވަގުތު ފާއިތުވެދާނެކަމުގެ ބިރު ނެތް ނަމަ، އުޒުރަކާ ހުރެ ފާއިތުވި ނަމާދު މިހާރުގެ ވަގުތު ވަދެފައިވާ ނަމާދުގެ ކުރިން ކުރުން މުސްތަޙައްބުވެގެންވެއެވެ."
ދެވަނައީ: އެއްވެސް އުޒުރަކާ ނުލައި ގަސްތުގައި ނަމާދު ދޫކޮށްލި މީހާއެވެ. މިފަދަ މީހުންގެ މައްޗަށް، އެ ނަމާދުތައް ޤަޟާކުރުމަށް އަވަސްވެގަތުން ވާޖިބުވާނެއެވެ. އޭނާގެ އަސާސީ ބޭނުންތަކާއި މިހާރުގެ ވަގުތު ވަދެފައިވާ ފަރުޟު ނަމާދުތައް ފިޔަވައި، މުޅި ވަގުތު އެކަމަށް ހުސްކުރަން ޖެހޭނެއެވެ. "بشرى الكريم" (ص/179) ގައި ވެއެވެ. "އުޒުރަކާ ނުލައި ފާއިތުވި ނަމާދު ޤަޟާކުރުމަށް އަވަސްވެގަތުން ވާޖިބުވެގެންވެއެވެ. އެއީ އެމީހަކަށް ކަމުގެ އުނދަގޫ އިޙްސާސްކޮށްދިނުމަށެވެ. އަދި އޭނާގެ ހުރިހާ ވަގުތެއް އެކަމަށް ހޭދަކުރުން ވާޖިބުވާނެއެވެ. ނަމަވެސް، އޭނާގެ މައްޗަށް ލާޒިމުވާ ޚަރަދުތައް ހޯދުމަށް ކުރަންޖެހޭ މަސައްކަތާއި، ވަގުތު ކުޑަތަންވެފައިވާ އެހެން ވާޖިބެއް އަދާކުރުމާއި، ނިދުމާއި ކެއުން ފަދަ ކަންކަމަށް ހޭދަވާ ވަގުތު މީގެއިން އިސްތިސްނާވާނެއެވެ. އަދި ފާއިތުވި ނަމާދުތައް ކޮށް ނިމެންދެން ސުންނަތް ނަމާދުކުރުން އޭނާއަށް ހުއްދައެއް ނުވާނެއެވެ."
ވީމާ، އަޅުގަނޑުމެން ދަންނަވާނީ: ކޮންމެ ނަމާދު ވަގުތެއްގައި ފާއިތުވެފައިވާ އެއް ނަމާދަށްވުރެ ގިނަ ނަމާދު ޤަޟާކުރެވިދާނެއެވެ. އަދި ކިއެއްތަ! އުޒުރަކާ ނުލައި ފާއިތުވި ނަމާދުތައް ވަގުތުން ޤަޟާކުރުން ވާޖިބުވެގެންވެއެވެ. އެކަން އެގޮތަށް ކުރުމަށް އުނދަގޫވާނަމަ، ކުޅަދާނަވީ މިންވަރަކުން އަވަހަށް ޤަޟާކުރާށެވެ. ކޮންމެ ވަގުތު ނަމާދަކާއެކު ފާއިތުވި އެތައް ނަމާދެއް ޤަޟާކުރި ކަމުގައިވިޔަސް އެންމެ ރަނގަޅެވެ. (والله أعلم)
ނޯޓް: މިއީ ޝައިހް މޫސާ އަންވަރު ހަސަންގެ ލިޔުއްވުމެކެވެ.