ރާއްޖޭގެ ފޮރިން އެކްސްޗޭންޖް ސިޔާސަތަށް ގެނައި ބަދަލުތަކާއެކު، ފަތުރުވެރިކަމުގެ ސިނާއަތާއި ބޭރު ފައިސާގެ މުއާމަލާތްތައް ކުރާ ބޮޑެތި ވިޔަފާރިތަކުން ރަސްމީ ބޭންކިން ނިޒާމު މެދުވެރިކޮށް ފައިސާ ދައުރުކުރަން ޖެހޭ ގޮތަށް ހަމަޖެހުނެވެ. މި ބަދަލާ ގުޅިގެން، ބޭންކިން ނިޒާމަށް އެއް ބިލިއަން އެމެރިކާ ޑޮލަރަށް ވުރެ ގިނަ އަދަދެއް ޖަމާވެފައިވާ ކަމަށް މޯލްޑިވްސް މަނިޓަރީ އޮތޯރިޓީ (އެމްއެމްއޭ) ގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކައެވެ.
އެމްއެމްއޭގެ ރިޕޯޓުތަކަށް ބަލާއިރު، 2025 ވަނަ އަހަރުގެ ތެރޭގައި 651 މިލިއަން ޑޮލަރު ޖަމާކޮށްފައިވާއިރު، 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ފުރަތަމަ ފަސް މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި އިތުރު 308 މިލިއަން ޑޮލަރު ވިޔަފާރިތަކުން ވަނީ ބޭންކުތަކަށް ވައްދާފައެވެ. މިހާރު އަމަލުކުރަމުންދާ ގަވާއިދުގެ ދަށުން، ވިޔަފާރިތަކަށް ލިބޭ ބޭރު ފައިސާގެ އާމްދަނީގެ ބޮޑު އިންސައްތަ އެމްއެމްއޭއަށް ވިއްކުން ލާޒިމުވެއެވެ. މަރުކަޒީ ބޭންކުން ހާމަކުރާ ގޮތުގައި، މިގޮތަށް ލިބޭ ފައިސާގެ ބޮޑު ބައެއް އަނބުރާ ވިޔަފާރި ބޭންކުތަކަށް ދޫކުރަނީ ދިވެހި ރުފިޔާގެ އަގު ހިފެހެއްޓުމަށާއި ބޭރު ފައިސާގެ ސަޕްލައި ރަނގަޅު ކުރުމުގެ މަގުސަދުގައެވެ.
މި ސިޔާސަތު ތައާރަފުކުރިއިރު ސަރުކާރުން އުއްމީދު ކުރީ، ބޭންކިން ނިޒާމަށް ވަންނަ ބޭރު ފައިސާ އިތުރުވުމުން، ކަޅު ބާޒާރަށް އޮތް ބަރޯސާ ކުޑަވެ، އާންމުންނާއި ވިޔަފާރިތަކަށް ފަސޭހައިން ޑޮލަރު ލިބޭނެ މަގު ފަހިވެ، އެކްސްޗޭންޖް ރޭޓް އެއްވަރެއްގައި ހިފެހެއްޓޭނެ ކަމަށެވެ.
ނަމަވެސް، މިހާ ހިސާބުން އުފެދޭ އެންމެ މުހިންމު ސުވާލަކީ، މި ސިޔާސަތުގެ ހަގީގީ މަގުސަދު ހާސިލުވެއްޖެތޯއެވެ؟
ބޭންކިން ނިޒާމަށް އެއް ބިލިއަނަށް ވުރެ ގިނަ ޑޮލަރު ވަދެފައިވާއިރު، ވިޔަފާރިތަކާއި އާންމު ރައްޔިތުންނަށް ބޭންކުތައް މެދުވެރިކޮށް ޑޮލަރު ހޯދުމުގައި އަދިވެސް ބޮޑެތި ގޮންޖެހުންތަކެއް ކުރިމަތިވަނީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟ އަދި ނުރަސްމީ ބާޒާރު ނުވަތަ ކަޅު ބާޒާރުގެ ނުފޫޒު އަދިވެސް ކުޑަނުވެ އޮތީ ކޮން ސަބަބަކާ ހުރެ ހެއްޔެވެ؟ މިއީ ހާމަކަން ބޮޑު ޖަވާބެއް ބޭނުންވާ މުހިންމު ކަންބޮޑުވުންތަކެކެވެ.
ރަސްމީ ރޭޓާއި ކަޅު ބާޒާރުގެ ރޭޓާ ދެމެދު އޮތް ފަރަގު ކުޑަނުވުމުން ދޭހަވަނީ، ބޭރު ފައިސާގެ ދަތިކަމަށް ދާއިމީ ހައްލެއް އަދިވެސް ލިބިފައި ނުވާ ކަމެވެ. އިމްޕޯޓް މުދަލަށް ފައިސާ ދެއްކުމާއި، ރާއްޖޭއިން ބޭރުން ތައުލީމާއި ބޭސްފަރުވާގެ ހިދުމަތް ހޯދުމުގައި ޑޮލަރު ލިބުމުގެ ދަތިކަން އިންތިހާއަށް އޮތްކަމުގެ ޝަކުވާތައް ދަނީ އިތުރުވަމުންނެވެ.
ސަރުކާރުގެ ސިޔާސަތުގެ ސަބަބުން ރަސްމީ ނިޒާމުގެ ތެރެއިން ދައުރުވާ ބޭރު ފައިސާ އިތުރުވެފައިވީ ނަމަވެސް، ހަމައެކަނި ޑިޕޮސިޓްތަކުގެ އަދަދު އިތުރުވުމަކީ ކާމިޔާބީއެއް ކަމުގައި ބެލެވޭކަށް ނެތެވެ. ސަބަބަކީ، ސިޔާސަތަށް ބަދަލު ގެނައުމުގެ ކުރިން އާންމުން އުފުލި ތަކުލީފުތަކަށް އަދިވެސް ނިމުމެއް އައިސްފައި ނުވާތީއެވެ.
ބޭރު ފައިސާގެ ނިޒާމަށް ގެނެވޭ ކޮންމެ އިސްލާހެއްގެ މައިގަނޑު ބޭނުމަކަށް ވާންޖެހޭނީ ހަމައެކަނި ބޭންކުތަކަށް ޑޮލަރު އެއްކުރުމެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، ބޭނުންވާ ދާއިރާތަކަށް ފަސޭހައިން ޑޮލަރު ލިބޭނެ އިންތިޒާމު ހަމަޖެހުމާއި، ނުރަސްމީ މާކެޓަށް އޮތް ބަރޯސާ ކުޑަކޮށް، މުޅި ބޭންކިން ނިޒާމަށް ރައްޔިތުންގެ އިތުބާރު އިއާދަކުރުމެވެ.
މި ނަތީޖާތައް ހާސިލުނުވާ ނަމަ، މިހާރު އޮތް ސިޔާސަތު މުރާޖައާކޮށް ބަދަލުތަކެއް ގެންނަން ޖެހޭތޯ ބެލުމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. ބޭންކުތަކަށް ޖަމާވާ ފައިސާ ދޫކުރެވޭ އުސޫލުތަކާއި، ވިޔަފާރި ބޭންކުތަކަށް ފޯރުކޮށްދޭ މިންވަރާއި، ބޭރު ފައިސާގެ އާމްދަނީ އިތުރުވާއިރުވެސް ޑިމާންޑާ އެއްވަރަށް ސަޕްލައި ފޯރުކޮށްނުދެވެނީ ކީއްވެގެންކަން ހާމަކަން ބޮޑު ގޮތެއްގައި ރައްޔިތުންނަށް އެނގެން ޖެހެއެވެ.
އިގްތިސާދީ ސިޔާސަތުތަކުގެ ކާމިޔާބީ މިނަންޖެހޭނީ ހަމައެކަނި ތަފާސްހިސާބުތަކުގެ އަދަދުތަކުންނެއް ނޫނެވެ. ބޭންކިން ނިޒާމަށް ވަންނަ އެއް ބިލިއަން ޑޮލަރަކީ ކާމިޔާބީއެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވޭނީ، އޭގެ ސަބަބުން ވިޔަފާރިތަކަށާއި އާންމު ރައްޔިތުންގެ ދިރިއުޅުމަށް ހަގީގީ ލުއިފަސޭހަކަމެއް ލިބިގެންދާ ނަމައެވެ.
ޑޮލަރުގެ ދަތިކަން ހައްލުވެ، ކަޅު ބާޒާރުގެ ނުފޫޒު ކުޑަވެ، ބޭންކިން ނިޒާމަށް ފުރިހަމަ އިތުބާރު ލިބެންދެން، މި ސިޔާސަތާ މެދު އާންމުން ކުރާ ސުވާލުތައް ދެމިއޮންނާނެއެވެ. އެހެންކަމުން، ސަރުކާރާއި އެމްއެމްއޭއިން މި ސިޔާސަތުގެ ނަތީޖާތައް ހާމަކަން ބޮޑު ގޮތެއްގައި ވަޒަންކޮށް، ދެފުށް ފެންނަ ލިޔެކިޔުންތަކާއި މިންކުރެވޭ ނަތީޖާތަކުން ރައްޔިތުންގެ އިތުބާރު ހޯދަން ޖެހެއެވެ. ރާއްޖޭގެ މާލީ ނިޒާމު ވަރުގަދަ ކުރެވޭނީ ޖަވާބުދާރީވުމާއި ހާމަކަން ބޮޑު ސިޔާސަތުތަކެއްގެ ތެރެއިންނެވެ.